Zgodnie z niektórymi teoriami inteligencji (np. Guilford) kreatywność jest jedną z cech inteligencji. Pomimo, że psychologowie twórczości wykazali niemożność utożsamiania twórczości jedynie z inteligencją, to fałszywe okazały się też wyniki sugerujące brak korelacji pomiędzy tymi cechami (Getzels i Jackson). Problem okazał się bardziej złożony i obecnie liczne badania skrystalizowały się w postaci tzw. "hipotezy progu", zgodnie z którą istnieje taka zależność lecz wyłącznie u osób z inteligencją nie przekraczającą progu 120 (powyżej tego progu korelacja staje się nieistotna). Zmusza to nas do ostrożnosci w ocenianiu kreatywności przez pryzmat inteligencji, której minimum niewątpliwie jest konieczne by wytwarzać rzeczy nowe i wartościowe (a więc twórcze), lecz powyżej pewnego pułapu cecha ta staje się mało ważna.

Ważną cechą intelektu wpływającą na twórczość jest styl poznawczy, czyli sposób poznawania świata i rozwiązywania problemów różni się u osób twórczych i mniej twórczych. Osoby twórcze są bardziej refleksyjne, wolą się zastanowić nad rozwiązaniem (lub jego różnymi wersjami) niż impulsywnie podawać szybką, ale złą odpowiedź. Może mieć to związek z koncepcją Czesława Nosala, według którego oryginalność myślenia koreluje z konkretno-subiektywnym stylem poznawczym (konretny, czyli koncentrujący się na detalach; subiektywny, czyli kierujący się bardziej emocjami niż racjonalnymi przesłankami). Ten styl powoduje akceptację "wiedzy nieuświadomionej", która nie zostaje odrzucona w filtrze racjonalnych uzasadnień. Takie wybieranie rozwiązań nazywane jest "myśleniem intuicyjnym".

Wiele badań potwierdziło, że osoby twórcze w dużym stopniu ufają swej intuicji, dzięki czemu częściej mają nowe i oryginalne pomysły. Wykazano, że dzieci mniej twórcze wyobrażały sobie pracę w konwencjonalnych zawodach, a dzieci twórcze widziały się raczej w rolach odkrywców, wynalazców, podróżników, itp. Robert Stenberg twierdzi, że twórczość wymaga stylu polegającego na konstruowaniu norm i reguł, a nie postępowania według istniejących zasad narzuconych odgórnie przez innych. Osoba wykorzystująca intuicję i konstruująca własne reguły często może dostrzec związek pomiędzy pozornie niezależnymi zjawiskami. Doskonale sytuację tą opisuje powiedzenie - "Wszyscy wiedzą, że czegoś nie można, ale znajduje się jeden nieuk, który o tym nie wie, i to on dokonuje odkrycia...".

W rzeczywistości, skomplikowana natura człowieka powoduje, że w różnych sytuacjach problemowych wybrane mogą być różne strategie i sposoby działania, które najlepiej, najskuteczniej lub najefektywniej dany problem rozwiążą. Częstotliwość występowania określonego stylu poznawczego jest ściśle powiązana z osobowością człowieka, która obejmuje obszar emocjonalności, systemów motywacyjnych i relacji z innymi ludźmi.

Osobowość uważana jest za system odpowiadający za spójność zachowania i koordynację procesów psychicznych. Skłoniło to psychologów do poszukiwania mechanizmów osobowości generujących zachowania twórcze. Powstały tezy ujmujące twórczość jako sublimację energii libido (Freud, nurt psychodynamiczny), lub warunkujące twórczość jako produkt dążenia do samorealizacji (Maslow, nurt humanistyczny).

Osobowość to również zespół cech indywidualnych wyróżniających jednostkę spośród innych ludzi. W związku z tym psychologowie twórczości próbowali wykryć typowe cechy osobowości osób twórczych.

• W pierwszej kolejności, osoba twórcza powinna się charakteryzować otwartością. Jest to warunek konieczny zaistnienia jakiejkolwiek twórczości, gdyż w przypadku braku nastawienia na odbiór wszelkie wytwarzanie zostanie zahamowane lub nie zrodzi niczego nowego. Ludzie twórczy posiadają łatwość asymilacji nowych informacji, która nie jest ograniczana przez aktualną przydatność zdobytej wiedzy. Osoby takie mają z reguły szerokie zainteresowania estetyczne, interesują się wieloma różnym i pozornie odległymi dziedzinami, a ich stosunek do własnej wiedzy i wyznawanych wartości jest krytyczny. Łatwość wchłaniania i uwewnętrzniania nowych danych przeradza się często w potrzebę nowości. Jednocześnie, silny strumień nieprzefiltrowanych informacji powoduje u osoby twórczej tolerancję na treści sprzeczne lub dwuznaczne. Ta cecha jest niezbędna do zaistnienia myślenia intuicyjnego i skłonności do tworzenia własnych reguł (omawianych wcześniej), gdyż nie ogranicza jednostki do "jedynie słusznego" wyboru, czy do "jedynie słusznej" drogi postępowania.

 
• Tolerancja ta wyposaża osobowość w kolejną ważną dla procesu twórczego cechę - niezależność. Jest występowanie warunkuje wykorzystanie zdobytych dzięki otwartości informacji. Niezależność uwalnia osobę twórczą od nacisków z zewnątrz (trendy, mody, nacisk społeczny...) i nadaje twórczości rys indywidualny, pozbawiony cech wtórności. Cecha ta idzie w parze z postawą nonkonformistyczną, która powoduje sprzeciw wobec odgórnie narzucanych zasad i reguł (ma to związek z tezą Roberta Stenberga omawianą wcześniej). Twórcy często nie ukrywają swoich niekonwencjonalnych poglądów, pozwalając sobie na ich swobodną ekspresję, za co płacą wysoką cenę (odrzucenie, a czasem potępienie społeczne).

 
• Trzecią w hierarchii cechą jest wytrwałość, która daje osobie twórczej siłę do pokonywania przeciwności i przekonanywania innych o wartości swego dzieła. W skrajnych przypadkach wielcy Twórcy często pracują nad jednym projektem przez długi okres czasu (czasami kilkanaście lat), nie tracąc jednocześnie zapału i kreatywności. Gratyfikacja wynikająca z ukończenia dzieła ulega znacznemu odroczeniu. Znany jest przypadek okaleczonego głuchotą Ludwika van Beethovena, który swoją ostatnią symfonię doskonalił przez lata w myślach, zanim zdecydował się na jej zapisanie w nutach. Takiej wytężonej pracy sprzyja motywacja samoistna, która skłania człowieka do kontynuowania wysiłku nawet po osiągnięciu celu. Jej przeciwieństwem jest motywacja osiągnięć, która skłania raczej do biernościu po uzyskaniu gratyfikacji (stąd tak wielu jest "artystów jednego dzieła"). O ile ambicja i motywacja zapewniają wytrwałość w trakcie powstawania dzieła, to po jego ukończeniu bardziej przydatna jest siła ego przejawiająca się w stałości emocjonalnej, braku lęku i umiejętności przezwyciężania porażek. Jest ona niezbędna by skutecznie obronić własną twórczość, przekonać innych do jej wartości, podejmować wielokrotnie ten sam temat (perseweracja) i nie poddać się kiedy natknie się na przeszkody i opór społeczny, pojawiający się zwykle wtedy, kiedy tworzy się coś nowego.

W związku z postawą nonkonformistyczną i niezależnością twórcy pojawia się też psychotyczność. Cecha ta może się wyrażać w różnych formach: jako psychopatia (zachowania antyspołeczne), schizofrenia (zachowania patologiczne) oraz w swojej najbardziej społecznie porządanej postaci - jako twórczość. To w jakiej formie ujawni się psychotyczność zależy prawdopodobnie od wpływu środowiska (chociaż ostatnio popularna stała się teoria o dysproporcji substancji neuroprzekaźnikowych, w przypadku schizofrenii - nadmiar dopaminy).

Szczególnie interesująca jako zaburzenie (a nie choroba psychiczna) jest schizotypia, która nie pozbawia jednostki kontroli nad własnym życiem, procesami poznawczymi i relacjami z innymi ludźmi. Osoba schizotypiczna wykazuje jednak szereg cech charakterystycznych dla schizofrenii, które to z kolei są typowymi cechami osobowości twórczych: dokonywanie odległych skojarzeń (oraz tworzenie zbyt pojemnych kategorii pojęciowych), gorączka myśli, łatwość ignorowania argumentów logicznych i tolerancja dla treści sprzecznych, niska podatność na nawyki (a więc nie stosowanie się do narzucanych reguł). Powoduje to, że osoby z zaburzeniami schizotypicznymi wykazują znacznie wyższy od przeciętnej wskaźnik aktywności twórczej.

Jednakże w przypadku zaburzeń zachowania należy zachować szczególną ostrożność przy wyciąganiu wniosków. Jest ku temu kilka powodów - przede wszystkim należy podkreślić, że zaburzenia takie występują na tyle rzadko, że nawet większy procentowo udział zaburzeń u jednostek twórczych nie daje żadnych podstaw by uznać tę korelację za istotną. Także pytaniem bez odpowiedzi jest - czy twórczość jest tu ubocznym efektem zaburzeń, czy zaburzenia (depresja, mania) są efektem ubocznym twórczości.